Mắt trọng tài: Vì sao Juventus và Milan bế tắc trước khối phòng ngự thấp

Phút 71 ở Cagliari. Bóng được đưa ra cánh trái, cầu thủ chạy cánh của Juventus nhận bóng, ngẩng lên, rồi cắt vào trong bằng chân phải. Ba chiếc áo đối phương đã đứng sẵn thành bức tường trước vòng cấm. Cú sút đi thẳng vào ống chân người gần nhất. Tôi ngồi trong phòng kỹ thuật, tay vẫn cầm còi như một thói quen nghề nghiệp, và tự hỏi nếu mình là trọng tài trận này thì có phải thổi gì không. Không. Không có lỗi nào cả. Nhưng có một thứ khác đang sai, và nó không nằm trong luật.

Khoảnh khắc đó khiến tôi hiểu vì sao Massimo Mauro dùng hai chữ “đáng xấu hổ”. Cựu tiền vệ từng khoác áo Juventus và Napoli, nay là bình luận viên truyền hình, nói thẳng trên Goal.com rằng Juventus và AC Milan đang chơi thứ bóng đá đáng xấu hổ mỗi khi gặp những hàng thủ lùi sâu. Ông xếp Roma là ứng viên duy nhất đủ sức bám đuổi Inter, thừa nhận Napoli cũng được trang bị tốt hơn dù khởi đầu kém, rồi đặt Juventus và Milan xuống dưới cả hai. Một phát biểu gọn, sắc, dễ lan.

Với người làm nghề như tôi, chi tiết đáng chú ý lại nằm ở chỗ khác. Gần như toàn bộ những gì Mauro nói là ý kiến. Mười hai trong mười ba điểm tôi ghi lại mang nhãn quan điểm cá nhân. Chỉ một điểm là dữ liệu thật. Vậy mà phát biểu ấy vẫn đủ sức định hình cách người ta nhìn cả một vòng đấu.

Điểm dữ liệu ấy nói gì? Juventus tạo được hai đến ba cơ hội ở Cagliari, và chỉ sau khi Alajbegovic vào sân tạt đúng hai quả bóng sống từ biên. Đó là mốc duy nhất cân đo được trong cả bài bình luận. Với tôi, nó đủ để dựng lại một mô hình tấn công, và mô hình ấy có tên: cánh trong, không tạt, không chọc khe.

Cách Mauro xếp hạng giải đấu khá rõ. Inter là chuẩn mực, Roma và Napoli được trang bị tốt hơn, Juventus và Milan tụt lại phía sau. Điều đáng chú ý là ông không dựa vào ngân sách để xếp hạng. Ông cho rằng Juventus và Milan có cầu thủ, chỉ là dùng sai. Khoảng cách kiểu ấy rẻ hơn và nhanh đóng hơn nhiều so với khoảng cách về chất lượng đội hình — đó là lý do tôi vẫn giữ thái độ thận trọng lạc quan với hai đội bóng này.

Cả Juventus lẫn Milan đều tổ chức tấn công qua hai cầu thủ chạy cánh. Họ nhận bóng ở biên, cắt vào trong bằng chân thuận, rồi dứt điểm. Không tạt. Không trả bóng cho trung phong. Không có đường chuyền nào phá tuyến. Toàn bộ hỏa lực dồn vào một kênh duy nhất, và một khối phòng ngự thấp chỉ cần đứng đúng chỗ là vô hiệu hóa được. Mauro đưa ra một mốc khá thô: những cầu thủ chạy cánh ấy ghi khoảng bốn bàn mỗi mùa. Bốn bàn một mùa cho vị trí được giao nhiệm vụ tạo đột biến. Người ta nhìn trận đấu bằng con tim, tôi nhìn bằng những ranh giới đã vạch sẵn, và ranh giới ở đây nằm ở chỗ: một hàng công chỉ có một lối vào thì không phải hàng công, mà là một cái cửa.

Vấn đề gốc không nằm ở cánh, mà ở khoảng trống ngay sau trung phong. Cả hai đội đều thiếu chất lượng ở khu vực giữa sân tấn công. Không có một số 10 đủ tầm nối tuyến và tung đường chuyền cuối. Khi tuyến giữa không tạo được gì, cánh trở thành con đường duy nhất dẫn tới khung thành. Chặn được con đường ấy là chặn được cả đội bóng. Trong nghề trọng tài, tôi học được rằng khi một đội chỉ có một phương án, việc phòng ngự trở nên đơn giản đến mức nhàm chán: bạn không cần đoán, chỉ cần đứng đúng vị trí.

Điều Mauro nhấn thêm là sự thiếu vắng đường chuyền xuyên tuyến. Không đội nào cho thấy ý tưởng chọc bóng ra sau hàng hậu vệ. Một khối phòng ngự lùi sâu chỉ sợ hai thứ: bóng tạt từ biên và bóng chọc sau lưng. Nếu đối thủ không làm được cả hai, hàng thủ có thể lùi mãi mà không bị trừng phạt. Họ phòng ngự trong vòng cấm mà không sợ bị quay lưng lại.

Douglas Luiz là biểu hiện rõ nhất của căn bệnh, không phải nguyên nhân. Một tiền vệ chuyền bóng an toàn, chỉ chuyền những đường một mét, không thể tạo ra gì trước một hàng thủ đã đứng sẵn. Nhưng khi cả hệ thống không có ai chọc khe, việc anh ta chuyền ngắn cũng là hệ quả logic: chuyền dài cho ai, khi không ai chạy vào khoảng trống? Tôi không thích biến một cá nhân thành tấm bia. Trọng tài trưởng không phải người không sai, điều quan trọng là sai xong, đứng dậy làm gì tiếp theo. Với cầu thủ cũng vậy.

Pha vào sân của Alajbegovic là một thí nghiệm tự nhiên hiếm có. Khi một cầu thủ chạy cánh của Juventus thực sự tạt bóng — hai quả đúng chuẩn — đội bóng lập tức tạo ra hai đến ba cơ hội. Cùng một đội hình, cùng một thế trận, chỉ khác cách đưa bóng vào vòng cấm. Với tôi, đây là bằng chứng mạnh nhất trong cả bài bình luận, mạnh hơn mọi lời nhận xét về thái độ hay tinh thần thi đấu.

Câu chuyện còn một mắt xích nữa: Kenan Yildiz. Mauro gọi cầu thủ trẻ người Thổ Nhĩ Kỳ này là nhân vật quan trọng nhất trong đội hình Juventus, và sự vắng mặt của cậu ấy được xem như một tổn thất thật sự. Điều đó nói lên hai chuyện: Juventus đang đặt gánh nặng sáng tạo lên vai một cầu thủ chưa qua tuổi hai mươi tư, và khi cậu ấy không có mặt, hệ thống tấn công sụp đổ nhanh hơn bình thường. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các trận đấu của tôi, một đội bóng phụ thuộc vào một cá nhân ở tuổi ấy thường trả giá vào đúng giai đoạn lịch thi đấu dày nhất.

Đến đây tôi phải đặt cây còi xuống và nói về chất lượng bằng chứng. Mười hai trên mười ba điểm là ý kiến. Chỉ một điểm là dữ liệu. Cách Mauro kết luận Juventus và Milan “đáng xấu hổ” giống như một trọng tài thổi phạt đền theo linh cảm: quyết định có thể đúng, nhưng quy trình thì không thể bảo vệ. Có những trận tôi thổi sai, nhưng từ đó tôi hiểu thế nào là công bằng. Công bằng không phải là cảm giác đúng, mà là khả năng chỉ ra vì sao mình đúng. Mọi cuộc cãi vã trên khán đài, ngoài sân cỏ, đều có câu trả lời nằm trong một góc camera nào đó — chỉ có điều lần này bài bình luận chưa đưa máy quay tới đúng góc.

Còn một chi tiết khiến tôi dừng lại. Bài báo gắn hai cái tên Amorim và Spalletti với Juventus và Milan, nhưng cách ghép ấy không khớp với những gì tôi biết về nhiệm kỳ của hai huấn luyện viên này. Tôi để nó ở dạng cần kiểm chứng. Với người sống bằng dữ liệu, một chi tiết sai đủ để làm chậm cả một kết luận đúng. Về phía Napoli, cụm từ “khởi đầu kém” cho thấy mẫu quan sát còn rất nhỏ — mùa giải mới đi được vài vòng, mọi kết luận đều dễ đảo chiều.

Trong những vòng tới, tôi sẽ dõi theo số cơ hội chất lượng của Juventus trước các đối thủ lùi sâu. Nếu chỉ số ấy cứ nằm dưới một bàn kỳ vọng mỗi trận, nguy cơ tụt lại là thật, và áp lực lên huấn luyện viên sẽ tăng theo từng vòng không thắng. Tôi cũng để mắt tới tình trạng của Yildiz, vì sự hiện diện của cậu ấy quyết định trực tiếp đầu ra tấn công. Và tôi chờ xem liệu có huấn luyện viên nào chịu mở lại kênh tạt bóng hay không — Alajbegovic đã cho thấy cái giá của việc đóng nó lại.

Nếu Juventus tìm được một người chuyền bóng giữa hai tuyến, câu chuyện của Mauro sẽ tự đổi chiều mà không cần ai phản biện. Còn nếu không, hai chữ “đáng xấu hổ” sẽ tìm được chỗ đứng lâu hơn một vòng đấu.