Ronaldo rời đội tuyển, Bồ Đào Nha trả lời bằng bốn bàn: Khi khoảng trống hóa thành lối đi

Phút 13 trên sân Parken ở Copenhagen, Joao Cancelo thoát xuống cánh trái và mở tỷ số cho Bồ Đào Nha. Nhưng khoảnh khắc khiến tôi phải tua lại băng ghi hình hai lần lại nằm ở nhịp chạm bóng ngay trước đó: Goncalo Ramos nhận bóng bằng lưng, xoay người, rồi trả về đúng đà băng lên của hậu vệ biên. Không có Cristiano Ronaldo ở đó. Không có cánh tay nào giơ lên xin bóng. Chỉ có một tiền đạo 25 tuổi làm đúng phần việc của mình, và một đội bóng đang học cách thở bằng lá phổi mới. Một ngày trước trận đấu, Ronaldo rời trại tập trung đội tuyển Bồ Đào Nha sau những bất đồng với huấn luyện viên trưởng Jorge Jesus. Cả làng bóng đá châu Âu khựng lại trong vài giây. Đây là đội đương kim vô địch UEFA Nations League, đội bóng mà trong hơn một thập kỷ qua, mọi đường bóng gần như đều có xu hướng chảy về phía một cái tên duy nhất. Vậy mà chỉ 24 giờ sau, Jorge Jesus xếp bộ ba Goncalo Ramos, Rafael Leao và Pedro Neto đá chính trên hàng công, và câu trả lời không đến từ một thông cáo báo chí, mà từ bốn bàn thắng trên sân khách. Tôi ngồi xem trận này trong một quán cà phê nhỏ ở Quảng Châu, nơi mấy người bạn đồng nghiệp vẫn trêu tôi là kẻ mê bóng đá châu Âu đến mức quên cả giờ ăn. Bàn bên cạnh, một nhóm sinh viên tranh cãi xem liệu Bồ Đào Nha có sụp đổ nếu thiếu Ronaldo. Tôi không nói gì. Tôi chỉ chờ xem hàng công mới của Jorge Jesus sẽ chơi thế nào. Và họ chơi như thể đã được lập trình để chứng minh điều ngược lại. Phút 25, chính Ramos tự mình lập công, nhân đôi cách biệt sau đường chọc khe tinh tế của Bruno Fernandes. Đó là bàn thắng của một tiền đạo biết đọc nhịp: Ramos không lao đi quá sớm, cậu chờ đường bóng cắt qua hàng thủ rồi mới tăng tốc. Sự xông xáo của cậu trong suốt hiệp một là thứ vũ khí mà Bồ Đào Nha đã thiếu trong nhiều trận gần đây — một tiền đạo dám di chuyển rộng, dám kéo trung vệ ra khỏi vị trí, và dám làm nền cho đồng đội. Rafael Leao bên cánh trái và Pedro Neto bên cánh phải liên tục hoán đổi vị trí, khiến hàng thủ Đan Mạch không có điểm tựa nào để bám víu. Nhưng Đan Mạch cho thấy họ không phải đối thủ dễ bắt nạt. Mikkel Damsgaard và Rasmus Hojlund lần lượt lập công, đưa trận đấu về vạch xuất phát 2-2. Bị kéo lại, bản lĩnh của nhà đương kim vô địch được thể hiện đúng lúc, và người giữ nhịp cho cây cầu ấy chính là tuyến giữa — nơi Bruno Fernandes điều tiết, còn Vitinha lặng lẽ dọn dẹp phía sau. Phút 67, từ quả tạt của Bruno Fernandes, tiền vệ nhỏ con Vitinha bay người đánh đầu hiểm hóc, nâng tỷ số lên 3-2. Đây là bàn thắng mà tôi xem đi xem lại nhiều lần nhất, không phải vì pha bật nhảy, mà vì cách Vitinha đọc quỹ đạo bóng. Cậu ta không đứng chờ ở vòng cấm; cậu ta chọn đúng điểm rơi, đúng thời điểm, và biến một quả tạt tưởng chừng bình thường thành một cú kết liễu. Đến phút 87, khi Đan Mạch buộc phải dâng cao tìm bàn gỡ, khoảng trống mở ra như một cánh cửa không khóa. Joao Felix, cầu thủ vào sân thay người, đá nối chéo góc sau đường chuyền của Diogo Dalot, ấn định chiến thắng 4-2 chung cuộc. Một lần nữa, bàn thắng đến từ việc khai thác đúng khoảnh khắc đối thủ mất cấu trúc. Với kết quả này, Bồ Đào Nha giữ vững ngôi đầu bảng A4 với 9 điểm tuyệt đối sau ba lượt trận, tạo lợi thế lớn trong cuộc đua vào tứ kết. Ở trận đấu cùng bảng, Na Uy thua Wales 1-2 — một kết quả càng làm bức tranh bảng A4 thêm phần nghiêng về phía thầy trò Jorge Jesus. Nhưng tôi muốn nói thẳng một điều, và đây là chỗ mà câu chuyện trở nên thú vị hơn nhiều so với một dòng tiêu đề kiểu Bồ Đào Nha không cần Ronaldo. Ba lượt trận, chín điểm, và một hàng công ghi bàn đều đặn. Những con số ấy đẹp. Nhưng chúng cũng là một mẫu thử quá nhỏ để kết luận rằng Bồ Đào Nha đã tìm ra công thức vĩnh cửu. Đan Mạch của trận này không phải Đan Mạch của một giải đấu lớn, nơi các đội bóng chơi với độ kỷ luật và sự lì lợm khác hẳn. Và quan trọng hơn, việc một đội bóng ghi bàn tốt trong vài trận không tự động đồng nghĩa với việc họ sẽ ổn định ở vòng knock-out, nơi mọi sai số đều bị trừng phạt gắt gao. Điều tôi tin là thật: Bồ Đào Nha đang sở hữu một hàng công có chiều sâu đến mức đáng ghen tị. Ramos, Leao, Neto, Felix, và cả những cái tên chưa được gọi. Đó là hệ quả của một nền đào tạo trẻ mà tôi đã theo dõi nhiều năm — nơi các lò như Benfica, Sporting hay Porto liên tục sản sinh ra những cầu thủ tấn công có khả năng chơi ở đẳng cấp cao nhất. Vấn đề chưa bao giờ là thiếu nhân tài. Vấn đề là làm sao để một tập thể không bị hút vào quỹ đạo của bất kỳ ngôi sao nào. Cũng trong loạt trận UEFA Nations League đêm ấy, đội tuyển Đức dưới sự dẫn dắt của huấn luyện viên Jurgen Klopp đã có câu trả lời mạnh mẽ sau chuỗi trận khởi đầu chưa như kỳ vọng. Chơi áp đảo hoàn toàn trước Serbia trên sân nhà Allianz Arena, Die Mannschaft thắng thuyết phục 2-0 nhờ các pha lập công của Tom Bischof ở phút 39 và Florian Wirtz ở phút 61, qua đó tích lũy 4 điểm sau ba lượt trận. Đây là kiểu chiến thắng mà một đội bóng đang tìm lại chính mình rất cần: không hoa mỹ, nhưng đủ chắc để lấy lại niềm tin. Trong khi đó, tại bảng đấu của mình, đội tuyển Hà Lan trải qua một trận đấu đầy khó khăn trên sân của Hy Lạp. Bị chủ nhà dẫn trước tới hai bàn từ sớm nhờ công của Giorgos Masouras và Fotis Ioannidis, Cơn lốc màu da cam chiến đấu kiên cường để giật lại một điểm nhờ công của Virgil van Dijk và cú dứt điểm muộn ở phút 89 của Tijjani Reijnders, khép lại trận hòa 2-2 đầy tiếc nuối cho phía Hy Lạp. Hiện tại, Hy Lạp dẫn đầu bảng A với 7 điểm, xếp ngay sau là Hà Lan với 5 điểm. Điều khiến tôi chú ý ở trận Hà Lan không phải hai bàn thua, mà là cách họ gỡ. Van Dijk — một trung vệ — là người nhen lại hy vọng, rồi đến phút 89, một tiền vệ mới ghi bàn gỡ hòa. Những đội bóng lớn thường được cứu bởi những người không phải là ngôi sao tấn công. Đó là điều mà bất kỳ ai theo dõi bóng đá đủ lâu đều nhận ra: chiến thuật không cứu được ai, con người mới cứu nhau. Quay lại Bồ Đào Nha. Tôi đã theo dõi các trận đấu của họ trong suốt nhiều năm, và điều tôi học được là: những khoảnh khắc định mệnh thường đến từ những chi tiết nhỏ nhất. Một pha bật tường ở phút 13. Một cú bay người đánh đầu ở phút 67. Một pha đá nối chéo góc ở phút 87. Không phải cú sút nào cũng cần một cái tên lớn đứng sau. Đôi khi, chỉ cần một đội bóng biết mình đang chơi vì điều gì. Đêm Copenhagen ấy, Bồ Đào Nha chơi như một tập thể đã tìm thấy câu trả lời cho câu hỏi khó nhất: làm sao để bước tiếp khi người dẫn đường đã rời đi. Họ chưa chứng minh được điều đó một cách trọn vẹn — ba lượt trận chưa đủ để viết nên một kết luận. Nhưng họ đã cho thấy một điều quan trọng hơn mọi chiến thắng: rằng một đội bóng có thể mất đi biểu tượng của mình mà không mất đi bản sắc. Và có lẽ, đó mới là bàn thắng đẹp nhất trong đêm ấy.