Ceferin nói niềm tin vào bóng đá thế giới chưa trở lại: vết nứt FIFA để lại lớn hơn một đề xuất bị rút

3 giờ sáng ở Incheon. Tai nghe cũ, ly cà phê nguội từ lâu. Tôi tua lại đoạn ghi âm Hội nghị thượng đỉnh bóng đá Bồ Đào Nha lần thứ ba, chỉ để nghe lại một câu của Aleksander Ceferin: “Không phải ai cũng đặt bóng đá lên trên tham vọng của chính mình.”

Ông không gọi tên FIFA. Ông không nhắc Gianni Infantino một lần nào trong suốt bài phát biểu. Nhưng khoảng lặng ngay sau câu đó dài hơn bình thường. Khi cả phòng họp báo im lặng, tôi biết mình vừa chạm đúng chỗ đau. Không cần tên gọi, ai trong khán phòng cũng hiểu câu đó đang chỉ vào đâu.

Đây là lần đầu Ceferin nói công khai về vụ việc kể từ khi Infantino đề xuất một cuộc rà soát độc lập về quy trình ra quyết định của tổ chức điều hành bóng đá thế giới. Cách ông chọn nói — không tên, không buộc tội trực tiếp, chỉ dựng lên ba trụ cột rồi mô tả đúng cách người ta đã đập vỡ chúng — mới là phần đáng phân tích nhất.

Câu chuyện nền không mới, nhưng quy mô thì có. FIFA từng đề xuất bán 20% cổ phần trong quyền thương mại của mình, bao gồm cả World Cup, cho các nhà đầu tư tư nhân. Không phải bán bản quyền truyền hình một mùa, không phải nhượng quyền thương hiệu một kỳ. Bán một phần quyền sở hữu vĩnh viễn đối với tài sản sinh lời lớn nhất mà bóng đá thế giới đang có.

Phản ứng đến nhanh và đến từ nhiều hướng cùng lúc, điều hiếm thấy ở bóng đá quốc tế. UEFA phản đối. Liên đoàn bóng đá châu Á phản đối. Concacaf phản đối. 55 hiệp hội thành viên của UEFA — gần như toàn bộ châu Âu — tuyên bố thẳng rằng họ sẽ không tham dự các giải đấu của FIFA nếu đề xuất này được thông qua. Đến tháng 7, FIFA rút lại kế hoạch.

Ceferin gọi đó là chiến thắng. “Bóng đá không phải để bán,” ông nói. “Đó là thông điệp UEFA đã mang theo suốt nhiều năm, và tôi tin hội nghị này sẽ mang nó đi xa hơn.”

Nghe thì sạch sẽ. Nhưng phần đáng chú ý nằm ở chỗ khác: đề xuất bị rút, còn niềm tin không tự động quay về. Chính Ceferin thừa nhận điều đó. “Dự án làm tan vỡ sự thống nhất của bóng đá thế giới có thể đã bị bãi bỏ, nhưng niềm tin mà nó phá vỡ thì chưa trở lại, và hàn gắn nó là việc của chúng ta bây giờ.”

Tách vấn đề ra khỏi giọng điệu, chúng ta thấy ba tầng vấn đề chồng lên nhau.

Điều bị đe dọa ở đây không dừng lại ở một thương vụ đơn lẻ. World Cup là tài sản duy nhất trong thể thao mà giá trị của nó không nằm ở dòng tiền, mà ở tính phổ quát. Khoảnh khắc một phần quyền sở hữu World Cup thuộc về một quỹ đầu tư, mọi quyết định về lịch thi đấu, thể thức, số đội dự giải, thời điểm tổ chức, đều phải đi qua một bàn hội đồng có cổ đông ngồi đó. Cổ đông không quan tâm đội tuyển nào lần đầu dự World Cup. Cổ đông quan tâm tỷ suất hoàn vốn.

Phản ứng của 55 hiệp hội châu Âu đáng chú ý hơn người ta tưởng. Lời đe dọa tẩy chay giải đấu của FIFA là công cụ thô bạo nhất mà bóng đá châu Âu từng dùng trong nhiều thập kỷ. Nó hiệu quả. Nhưng nó cũng phơi ra một điều khó chịu: hệ thống bóng đá thế giới không có cơ chế giải quyết bất đồng nào khác ngoài việc một bên đe dọa đập bàn.

Còn Infantino đang xử lý phần khó nhất. Ông viết thư gửi 211 hiệp hội thành viên và các thành viên Hội đồng FIFA, phác ra những thay đổi khả dĩ để đáp lại chỉ trích, bao gồm cách tổ chức này xử lý các dự án lớn. Nhưng ông chọn đặt ý tưởng rà soát lên bàn Hội đồng thay vì tự công bố. Đó là động thái có tính toán: tự công bố nghĩa là nhận trách nhiệm, đưa ra Hội đồng nghĩa là chia trách nhiệm. Hội đồng FIFA họp lại vào ngày 15 tháng 10.

Cuộc chiến đã dịch chuyển từ “bán hay không bán” sang “ai được quyền quyết định”. Và ở sân chơi đó, không ai là người tốt hoàn toàn.

Đây là chỗ tôi phải tự phản biện, vì tôi theo dõi Ceferin đủ lâu để không thần tượng ông.

UEFA mà ông đại diện không phải một tổ chức trung lập đứng ngoài cuộc chơi. UEFA là một thế lực thương mại khổng lồ với Champions League, Europa League, Nations League và hàng loạt giải đấu khác. Khi Ceferin nói “bóng đá không phải để bán”, ông đang bảo vệ một trật tự mà trong đó UEFA giữ vị trí trung tâm phân phối tiền và quyền. Ngôn ngữ đạo đức ở đây có chức năng chính trị. Tôi từng cược Đức bị loại và cả thế giới cười tôi suốt một tuần, nhưng tôi cũng từng chứng kiến những tổ chức nói ra câu đẹp nhất để giữ ghế.

Điều đáng lo là cả hai bên đang dùng cùng một bộ công cụ. FIFA đề xuất bán tài sản. UEFA đe dọa tẩy chay. FIFA phản hồi bằng đề nghị rà soát quản trị. UEFA gọi đó là vấn đề niềm tin. Vòng lặp này không sản sinh ra một cơ chế minh bạch nào. Nó sản sinh ra một thỏa thuận ngừng bắn, và thỏa thuận ngừng bắn nào cũng có ngày hết hạn.

Nhưng tôi có thể sai ở đâu?

Tôi có thể sai nếu quy hết động cơ của UEFA về chuyện quyền lực. Có một khả năng khác, đơn giản hơn, và tôi phải thừa nhận nó. 55 hiệp hội ấy bao gồm những liên đoàn nhỏ, không có nhiều tiếng nói nếu bóng đá thế giới bị chia phần theo cổ phần. Với họ, “bóng đá không phải để bán” là lập trường sinh tồn, không phải chiến thuật đàm phán. Nếu vậy, Ceferin đang nói thật, ít nhất một phần.

Và nếu tôi sai, cái sai ấy sẽ lộ ra ở một dấu hiệu rất cụ thể: liệu UEFA có tự áp dụng chuẩn minh bạch mà họ đòi FIFA tuân thủ hay không.

Sân vận động trống không, nhưng tôi nghe thấy tim hàng nghìn người hâm mộ đập chung một nhịp, và nhịp đó không quan tâm ai ngồi ghế chủ tịch tổ chức nào. Điều tôi muốn thấy trong vài tháng tới không phải tuyên bố của ban lãnh đạo, mà là cấu trúc.

Dự đoán của tôi, để các vị theo dõi và kiểm chứng. Trước khi Hội đồng FIFA họp ngày 15 tháng 10, sẽ không có cơ chế bỏ phiếu độc lập nào được công bố. Sau cuộc họp, sẽ có một tài liệu về “cải tiến quy trình” với ngôn ngữ mềm và không ràng buộc. Và trong vòng 18 tháng, một biến thể mới của cùng đề xuất đầu tư sẽ quay lại dưới một cái tên khác, nhẹ nhàng hơn, có mùi bóng đá hơn.

Người ta ghét tôi vì tôi nói trước, rồi họ nhớ tôi vì tôi nói đúng. Nhưng lần này, tôi thật sự mong mình sai.