Ghế trống nơi tuyến đầu: Việt Nam đối diện Pakistan trong cơn khủng hoảng tiền đạo

Chiếc áo số 9 của Phạm Gia Hưng vẫn treo trong phòng thay đồ ở Bung Karno suốt ba ngày. Không ai gỡ nó xuống. Khi theo dõi tuyển Việt Nam tại ASEAN Cup, tôi ghi chi tiết ấy vào sổ trước cả khi ghi tỷ số. Những chiếc áo treo im lặng thường kể nhiều hơn bảng tin. Ở phòng thay đồ, người ta để lại giày, mùi mồ hôi và những câu nói bỏ lửng. Phạm Gia Hưng rời đội vì lý do gia đình. Xuân Son rời đội vì chấn thương. Hai tiền đạo, hai mũi nhọn, biến mất khỏi tuyến đầu của một đội bóng vốn được xây quanh họ. Trận gặp Pakistan vì thế không còn là một trận vòng bảng bình thường.

Bối cảnh không phức tạp, nhưng nghiệt. Việt Nam có 3 điểm sau 2 trận, thắng 1 thua 1. Thất bại trước Thái Lan khép lại cơ hội vào chung kết. Mục tiêu còn lại là vị trí thứ hai, nghĩa là không được thua Pakistan. Nghe nhẹ, nhưng thực tế đội bóng của huấn luyện viên Kim Sang Sik bước vào trận cuối với tuyến tấn công gần như trống rỗng.

Phạm Gia Hưng đã không thi đấu trong hai trận gần nhất trước khi rời đội. Xuân Son rời đội tuyển vì chấn thương. Liên đoàn Bóng đá Việt Nam ra thông báo chia buồn và xác nhận huấn luyện viên trưởng cho Phạm Gia Hưng về nhà giải quyết việc gia đình. Đây là quyết định đúng về mặt con người, không có dấu hiệu vi phạm quy định nào. Nhưng về chuyên môn, nó tạo ra một khoảng trống mà đội tuyển chưa từng phải xử lý trong chu kỳ này.

Tôi đã ngồi ở nhiều hành lang phòng thay đồ đủ lâu để hiểu rằng đội bóng không sụp vì mất một người, mà vì mất cả một phương án. Hành lang phòng thay đồ dạy tôi một điều: tin tức cũng có nhịp thở. Nhịp thở của đội tuyển lúc này đang chậm lại.

Về chiến thuật, đây là bài toán quen mà khó. Việt Nam mất cùng lúc hai mối đe dọa không chiến và hai chân sút trực diện. Không còn trung phong đích thực, đội buộc phải chuyển từ lối chơi trực diện sang hệ thống kiểm soát bóng qua tuyến giữa, hoặc dựa vào các cầu thủ chạy cánh cắt vào trong.

Nguyễn Tiến Linh là phương án khả dĩ nhất. Cậu ấy có kinh nghiệm đá cao nhất trong số những người còn lại, nhưng Tiến Linh vốn không phải mẫu trung phong làm tường. Cậu thích nhận bóng ở rìa vòng cấm, xoay người và dứt điểm. Đặt cậu vào vai trò chim mồi giữa hai trung vệ Pakistan là bắt cậu làm việc không đúng sở trường.

Hệ quả kéo theo nằm ở những con số. Nguồn bàn thắng của Việt Nam ở các trận trước đến chủ yếu từ bóng bổng và những pha dứt điểm trong vòng cấm. Mất hai tiền đạo, chỉ số bàn thắng kỳ vọng gần như chắc chắn giảm. Không có ai để kết thúc, những đường chuyền tốt nhất của tuyến giữa trở thành vô nghĩa.

Điều đáng lo hơn là bài đá cố định. Khi mất cả Phạm Gia Hưng và Xuân Son, đội mất luôn hai cái đầu biết đánh đầu. Một quả phạt góc giờ chỉ còn giá trị tranh chấp, không còn giá trị ghi bàn. Đó là dạng mất mát mà bảng thống kê không hiện ra, chỉ người ngồi trên khán đài mới thấy.

Pakistan không phải đối thủ cùng đẳng cấp với Thái Lan. Họ thường chơi thấp, đông người sau bóng và chờ sai lầm. Kiểu đối thủ đó lại càng khó với một đội mất tiền đạo, vì muốn phá khối phòng ngự dày cần đúng mẫu cầu thủ mà Việt Nam đang thiếu. Một trận hòa cũng đủ giữ vị trí thứ hai, nhưng cách đội bóng kiếm được kết quả đó mới là điều đáng nói.

Huấn luyện viên Kim Sang Sik nhiều khả năng phải chọn giữa hai hướng. Một là pressing tầm cao, giành bóng sớm và tấn công nhanh để không cần trung phong làm tường. Hai là chơi chậm, nhường bóng cho Pakistan và chờ cơ hội phản công qua hai biên. Cả hai đều là phương án sống chung với hoàn cảnh, không phải phương án ưa thích.

Có một rủi ro nữa ít được nhắc: sự cứng nhắc. Khi đội bóng quen chơi theo một mẫu người, việc thay mẫu trong vài ngày là cực khó. Nếu Việt Nam vẫn cố đá dài và thẳng như khi có Xuân Son, bóng sẽ liên tục rơi vào chân trung vệ Pakistan. Nếu đổi quá nhanh sang kiểm soát bóng, đội lại mất đi sự trực diện vốn là vũ khí. Thêm vào đó là bài toán thể lực cho số cầu thủ còn lại, những người sẽ phải chạy nhiều hơn để bù cho khoảng trống phía trên.

Câu chuyện được truyền thông kể lúc này là một câu chuyện cảm động: đội tuyển đá vì Phạm Gia Hưng. Không ai trách cậu ấy. Dư luận dành cho cậu sự cảm thông, và điều đó hoàn toàn xứng đáng. Nhưng có một góc nhìn ngược chiều mà tôi cho là quan trọng hơn: sự cảm thông đang che khuất một vấn đề cấu trúc.

Đội tuyển Việt Nam phụ thuộc vào một nhóm rất nhỏ tiền đạo. Khi hai người trong nhóm đó vắng mặt, cả hệ thống tấn công sụp. Đây không phải chuyện may rủi của một giải đấu. Đây là kết quả của nhiều năm không sản sinh đủ trung phong chất lượng. Cảm thông với Phạm Gia Hưng là đúng, nhưng lấy cảm thông làm lá chắn cho một lỗ hổng hệ thống thì không.

Còn một chi tiết đáng chú ý khác. Phạm Gia Hưng không thi đấu trong hai trận trước khi rời đội. Điều đó có thể chỉ là vấn đề phong độ, cũng có thể là dấu hiệu sớm cho thấy cậu không còn là lựa chọn số một. Khi một cầu thủ vắng mặt vì chuyện gia đình, chúng ta có xu hướng quên rằng trước đó cậu đã không còn trên sân.

Và nếu Việt Nam không thắng được Pakistan, câu chuyện sẽ đổi chiều rất nhanh. Từ cảm thông sang chất vấn. Người ta sẽ không hỏi vì sao thiếu tiền đạo, mà hỏi vì sao huấn luyện viên không xoay được thế trận. Áp lực lên Kim Sang Sik sẽ tăng, dù ông không phải nguyên nhân gốc. Một thất bại trước Pakistan sẽ bị đọc như dấu hiệu suy yếu hệ thống, không chỉ là thiếu người.

Chờ không phải là không làm gì. Chờ là nghe sân cỏ thì thầm. Trận gặp Pakistan sẽ cho biết Việt Nam có một hệ thống hay chỉ có vài cá nhân. Nếu đội thắng mà không cần những cái tên quen thuộc, đó là tín hiệu tốt cho chu kỳ sau. Nếu đội bế tắc trước một đối thủ dưới cơ, vấn đề không nằm ở chiếc áo treo trong phòng thay đồ.