Nhịp đập từ khoảng trống: Khi bóng đá Việt Nam học cách lắng nghe chính mình

Có một buổi chiều tháng Bảy, tôi ngồi trên khán đài B sân vận động Hàng Đẫy, nhìn xuống mặt cỏ đang được tưới nước. Không có trận đấu nào diễn ra. Chỉ có một nhóm ba người, mỗi người cầm một chiếc máy ảnh, đang chụp lại từng vệt nước loang trên nền lá xanh. Họ là fanpage của một câu lạc bộ V.League. Họ nói với tôi rằng họ đến để chụp "sân nhà trong ngày không bóng" — một bộ ảnh mà họ sẽ đăng lên mạng xã hội vào đúng 19 giờ tối, thời điểm lẽ ra trận đấu bắt đầu. Dòng trạng thái của họ chỉ có một câu: "Hôm nay không có trận nào. Nhưng sân vẫn ở đây. Anh em vẫn ở đây." Bài đăng đó thu về hơn 8.000 lượt tương tác trong vòng hai giờ. Không có bàn thắng nào, không có tỷ số nào, nhưng có một thứ gì đó đang vỗ cánh trong lồng ngực của hàng nghìn người.

Trận đấu không khán giả, nhưng tôi vẫn nghe thấy tiếng vỗ tay từ những màn hình nhỏ.

Bối cảnh của câu chuyện này không nằm ở một giải đấu cụ thể. Nó nằm ở khoảng thời gian mà bóng đá Việt Nam, giống như bao nền bóng đá khác, buộc phải tạm dừng vì những lý do không ai mong muốn. Nhưng điều tôi muốn viết ở đây không phải là về sự tạm dừng. Mà là về những gì đã diễn ra trong khoảng thời gian đó — những thứ mà nếu không có sự tạm dừng, có lẽ sẽ không bao giờ được nhìn thấy. Các câu lạc bộ V.League đã trải qua những mùa giải mà sân vận động không có tiếng hò reo. Các phóng viên thể thao như tôi đã trải qua những buổi tác nghiệp mà không có một khán giả nào để hỏi "anh chị nghĩ gì về trận đấu hôm nay". Và các cầu thủ đã trải qua những trận đấu mà khi ghi bàn, họ không biết phải chạy về phía nào để ăn mừng.

Trong bốn năm theo dõi bóng đá chuyên nghiệp Việt Nam, tôi nhận ra một điều mà các bản báo cáo tài chính của câu lạc bộ không bao giờ đề cập: sức mạnh của một nền bóng đá không nằm ở số lượng khán giả đến sân, mà nằm ở số lượng người sẵn sàng ở lại với đội bóng khi không có trận đấu nào để xem. Đây là một sự thật mà tôi đã học được từ chính những người hâm mộ, không phải từ những con số thống kê. Khi V.League trở lại sau những đợt gián đoạn, các câu lạc bộ báo cáo doanh thu bán vé giảm, nhưng số lượng người theo dõi trên các nền tảng số lại tăng. Đó là một nghịch lý mà chỉ những ai thực sự ngồi trong phòng thay đồ, nghe cầu thủ nói chuyện sau trận đấu, mới có thể hiểu được.

Có một lần, tôi ngồi trong phòng họp báo của một câu lạc bộ V.League sau trận thua 0-2. Huấn luyện viên trưởng bước vào, ngồi xuống, và thay vì nói về chiến thuật, ông nói về việc trước trận đấu, ông đã đọc được một bình luận trên fanpage của đội: "Thua cũng được, miễn là thấy các anh chạy hết mình." Ông bảo rằng ông đã đọc bình luận đó cho các cầu thủ nghe trước khi họ ra sân. Và trong trận đấu đó, dù thua, đội bóng đó đã chạy nhiều hơn đối thủ gần bảy kilômét. Đó là một con số mà không một chỉ số phân tích nào có thể giải thích được trọn vẹn. Giữa những con số chuyển nhượng, tôi tìm thấy nhịp đập của một trái tim.

Vấn đề của bóng đá Việt Nam, và có lẽ của bóng đá Đông Nam Á nói chung, không nằm ở chất lượng chuyên môn. Vấn đề nằm ở chỗ chúng ta đã quen với việc đo lường tất cả mọi thứ bằng những thước đo nhập khẩu từ châu Âu — những thước đo được thiết kế cho những nền bóng đá có sân vận động 60.000 chỗ ngồi và hợp đồng truyền hình hàng trăm triệu đô. Khi áp dụng những thước đo đó vào một nền bóng đá mà mỗi trận đấu ở V.League có trung bình 5.000 đến 8.000 khán giả, chúng ta sẽ luôn thấy mình thua kém. Nhưng nếu chúng ta dùng một thước đo khác — thước đo của sự kiên trì và lòng trung thành — thì câu chuyện sẽ khác hoàn toàn. Một fanpage của một câu lạc bộ V.League có thể có 200.000 người theo dõi, gấp 25 lần số khán giả đến sân trung bình. Đó là một tỷ lệ mà nhiều câu lạc bộ châu Âu phải mơ ước.

Trong một chuyến công tác đến Nha Trang để theo dõi một trận đấu giao hữu, tôi gặp một người đàn ông khoảng 50 tuổi, mặc chiếc áo đấu đã bạc màu của đội bóng quê hương. Ông ngồi ở hàng ghế đầu, một mình, và khi tôi hỏi tại sao ông vẫn đến sân dù trận đấu không có gì quan trọng, ông trả lời: "Tôi đến để nhớ. Ngày xưa tôi đưa con trai tôi đến đây. Bây giờ nó đi làm xa, không về được. Tôi đến để giữ chỗ cho nó." Đó là một câu trả lời mà tôi sẽ không bao giờ quên. Bóng đá, ở tầng sâu nhất của nó, không phải là một môn thể thao. Nó là một cái cớ để con người ta nhớ về nhau.

Khi tôi bắt đầu viết bài này, tôi tự hỏi: liệu có phải bóng đá Việt Nam đang thiếu những ngôi sao? Câu trả lời là không. Chúng ta có những cầu thủ tài năng, những người đã chứng minh được khả năng của mình ở đấu trường quốc tế. Nhưng chúng ta thiếu một thứ khác — thiếu sự công nhận rằng sức mạnh của một nền bóng đá không chỉ đến từ những gì diễn ra trên sân cỏ, mà còn từ những gì diễn ra xung quanh nó. Từ những bài đăng trên fanpage, từ những bình luận dưới bài báo, từ những tin nhắn trong các nhóm cổ động viên lúc hai giờ sáng sau một trận thua. Những thứ đó không xuất hiện trong báo cáo tài chính, không xuất hiện trong các chỉ số phân tích chiến thuật, nhưng chúng là nền tảng của mọi thứ.

Trong một buổi tọa đàm về truyền thông thể thao tại Hà Nội, một đồng nghiệp của tôi đã nói rằng: "Bóng đá Việt Nam cần những câu chuyện, không cần thêm những con số." Tôi không đồng ý hoàn toàn với anh ấy. Bóng đá cần cả hai. Nhưng thứ tự phải đúng. Câu chuyện phải đến trước, con số đến sau. Bởi vì con số không có câu chuyện chỉ là những ký tự vô hồn trên một trang giấy. Còn câu chuyện không có con số là một điều gì đó nguy hiểm hơn — nó là một niềm tin không có cơ sở, một tình yêu mù quáng có thể dẫn đến thất vọng.

Nhịp trận đấu không nằm ở tỉ số, mà nằm ở khoảng lặng giữa hai đường chuyền.

Điều tôi muốn nhấn mạnh ở đây là một sự thật mà tôi đã quan sát được trong nhiều năm theo dõi bóng đá Việt Nam: những khoảnh khắc có giá trị nhất không phải là những khoảnh khắc được ghi lại trên bảng tỷ số. Chúng là những khoảnh khắc mà một cầu thủ trẻ, sau khi đá hỏng một quả phạt đền, nhận được tin nhắn từ mẹ mình — người đang ngồi ở quê nhà, cách sân vận động 300 kilômét — rằng: "Mẹ vẫn tự hào về con." Chúng là những khoảnh khắc mà một cổ động viên già, sau 40 năm đến sân, lần đầu tiên nhìn thấy đội bóng của mình vô địch. Chúng là những khoảnh khắc mà một cầu thủ nước ngoài, lần đầu tiên đến Việt Nam, được một người hâm mộ tặng cho một chiếc nón lá và nói: "Chào mừng đến nhà."

Tôi không viết những điều này để tô vẽ một bức tranh màu hồng về bóng đá Việt Nam. Tôi viết chúng vì tôi tin rằng chúng ta đang đánh mất khả năng nhìn thấy những điều đơn giản. Trong khi chúng ta tranh cãi về việc có nên nhập tịch thêm cầu thủ hay không, có nên tăng lương trần hay không, có nên thay đổi thể thức giải đấu hay không, thì ở đâu đó, một cậu bé 10 tuổi đang đá bóng một mình trước hiên nhà, và cậu ấy không cần bất kỳ cuộc tranh cãi nào để cảm thấy hạnh phúc.

Khi esports lên tiếng, người viết thể thao phải biết lắng nghe bằng cả hai tai. Đó là một bài học mà tôi đã học được trong những năm gần đây. Khi các giải đấu esports phát triển mạnh mẽ ở Việt Nam, khi các đội tuyển quốc gia esports giành được những thành tích quốc tế, tôi nhận ra rằng chúng ta không nên coi đó là một mối đe dọa đối với bóng đá truyền thống. Chúng ta nên coi đó là một cơ hội để học hỏi. Esports đã thành công trong việc xây dựng cộng đồng theo một cách mà bóng đá Việt Nam vẫn đang loay hoay tìm kiếm. Họ hiểu rằng một người hâm mộ không chỉ muốn xem trận đấu. Họ muốn trở thành một phần của trận đấu.

Có một buổi tối, tôi ngồi ở một quán cà phê ở quận 1, Thành phố Hồ Chí Minh, nhìn ra đường và thấy một nhóm bạn trẻ đang xem một trận đấu bóng đá trên điện thoại. Họ không hò reo. Họ không la hét. Họ chỉ ngồi đó, im lặng, và khi đội bóng của họ ghi bàn, một người trong nhóm đã đặt tay lên vai người bên cạnh. Không nói gì. Chỉ đặt tay lên vai. Đó là một cử chỉ mà tôi nghĩ rằng tất cả những ai làm công việc viết về thể thao nên ghi nhớ. Bởi vì đôi khi, cách một người thể hiện tình yêu với bóng đá không phải là hét lên thật to, mà là im lặng và đặt tay lên vai người bên cạnh.

Những gì cổ động viên viết sau lưng cầu thủ, thường là bức thư tình chưa bao giờ gửi. Nhưng chúng ta, những người viết về bóng đá, có trách nhiệm phải đọc chúng. Không phải để tìm kiếm những câu chuyện giật gân, mà để hiểu rằng đằng sau mỗi bình luận, mỗi bài đăng, mỗi lượt chia sẻ, là một con người đang cố gắng tìm cho mình một chỗ đứng trong một thế giới mà họ cảm thấy mình thuộc về.

Trong một mùa giải gần đây, tôi đã dành ba tháng để theo chân một câu lạc bộ V.League trong tất cả các trận đấu trên sân khách. Tôi ngồi trên xe buýt của đội, ngủ ở cùng khách sạn, ăn cùng bàn ăn. Và điều tôi học được không phải là về chiến thuật hay về thể lực. Điều tôi học được là về sự kiên nhẫn. Về việc một cầu thủ có thể ngồi trên xe buýt 12 giờ đồng hồ để đến một sân vận động không có khán giả, chơi một trận đấu không được truyền hình trực tiếp, và trở về nhà vào lúc bốn giờ sáng. Và anh ấy làm điều đó không phải vì tiền. Anh ấy làm điều đó vì đó là tất cả những gì anh ấy biết.

Có những lời xin lỗi không cần sự khoan dung, chỉ cần một khán đài đủ bao dung. Tôi đã chứng kiến một cầu thủ, sau khi gây ra lỗi dẫn đến bàn thua, đứng trước khán đài và cúi đầu. Không ai nói gì. Nhưng sau đó, một người hâm mộ lớn tuổi đứng dậy, vỗ tay. Và rồi một người khác. Và rồi cả khán đài. Đó là một khoảnh khắc mà tôi nghĩ rằng không một máy quay nào có thể ghi lại được trọn vẹn. Nó chỉ tồn tại trong ký ức của những người có mặt.

Tôi giữ nhịp cho những ai đang chạy trên sân — đó là cách tôi thuộc về trận đấu. Và trong những năm tháng làm nghề, tôi nhận ra rằng công việc của tôi không phải là đưa ra những phán xét. Công việc của tôi là ghi lại những khoảnh khắc. Những khoảnh khắc mà nếu không có ai ghi lại, chúng sẽ biến mất, giống như những vệt nước trên mặt cỏ bị nắng chiều tháng Bảy làm khô đi.

Khi tôi nghĩ về tương lai của bóng đá Việt Nam, tôi không nghĩ về những danh hiệu. Tôi nghĩ về những buổi chiều trên khán đài B, khi không có trận đấu nào diễn ra, và vẫn có ai đó đến sân chỉ để được ở gần nơi mà họ yêu thương. Tôi nghĩ về những đứa trẻ đang đá bóng trên những con hẻm của Sài Gòn, Hà Nội, Đà Nẵng, và những nơi xa xôi hơn. Tôi nghĩ về những người đàn ông và phụ nữ dành cả cuộc đời mình để đi theo một đội bóng, dù đội bóng đó chưa bao giờ vô địch.

Nếu có một điều mà tôi muốn gửi gắm qua bài viết này, đó là: đừng bao giờ đánh giá thấp sức mạnh của những khán đài trống. Bởi vì trong những khoảng trống đó, có những trái tim đang đập. Và chỉ cần còn những trái tim đang đập, thì bóng đá vẫn còn sống. Câu hỏi duy nhất là: liệu chúng ta có đủ kiên nhẫn để nghe thấy nhịp đập đó hay không?