Con Cú 75 tuổi và cú đánh đầu trên sàn đấu không giấy phép ở Hidalgo

Ở tuổi 75, Gerardo Germán Pineda vẫn nhận những cú ngã xuống sàn như một phần của màn trình diễn. Khán giả quen gọi ông bằng biệt danh "El Búho" — Con Cú. Đêm hôm ấy, tại Trung tâm Văn hóa và Thể thao "11 de Julio" ở Mineral de la Reforma, bang Hidalgo, Mexico, ông khoác áo trọng tài cho một chương trình lucha libre độc lập do công ty El Patrón Espectáculos tổ chức. El Hijo de Fishman thực hiện một động tác quật ngã, và cơ thể của Con Cú nằm trong vùng va chạm. Vài ngày sau, ông qua đời vì chấn thương vùng cổ.

Mọi câu chuyện thể thao đều bắt đầu từ một con số bị bỏ quên. Con số ở đây là 75 — không phải tuổi của một võ sĩ bước vào đài, mà là tuổi của người được đặt vào vị trí nhận một cú đánh chúi đầu trong một sự kiện không có giấy phép. Tôi đã dành nhiều năm theo dõi võ thuật ở hai môi trường Việt Nam và Nhật Bản, và tôi học được rằng những tai nạn nghiêm trọng nhất hiếm khi đến từ đòn đánh hiểm độc nhất. Chúng đến từ những quyết định tổ chức bị xem nhẹ nhất.

Cần nói rõ bản chất của bộ môn này trước khi phân tích. Lucha libre là đấu vật biểu diễn — một loại hình nghệ thuật trình diễn có dàn dựng, không phải một môn thể thao đối kháng thực sự. Các đô vật phối hợp với nhau để tạo ra những pha ngã đẹp mắt; thắng thua đã được sắp đặt từ trước. Vì vậy, mọi phân tích theo logic thành tích — tỷ lệ thắng, chất lượng đối thủ, khả năng kết thúc trận — đều không áp dụng được ở đây. Điều cần phân tích là một câu hỏi khác: ai đã cho phép một người 75 tuổi nhận cú ngã vùng cổ, và tại sao sự kiện đó lại diễn ra mà không có giấy phép?

Theo các bản tin ban đầu, El Hijo de Fishman bị cáo buộc sử dụng một đòn bị cấm gọi là "martinete" — động tác đưa người nhận xuống sàn trong tư thế chúi đầu, có nguy cơ gây chấn thương cổ nghiêm trọng. Một số nguồn tin cho rằng động cơ của đô vật này là do anh ta đã bị trừ điểm trong trận. Nhưng báo chí Mexico sau đó công bố đoạn video được cho là chỉ cho thấy một "contralona" — một động tác quật ngã thông thường, không nằm trong danh sách cấm. Chính các bản tin cũng thừa nhận rằng tên gọi của động tác và mối liên hệ nhân quả giữa nó với cái chết vẫn còn đang tranh cãi.

Song song đó, sân đấu nơi tai nạn xảy ra đã bị đóng cửa tạm thời vì thiếu giấy phép. Các báo cáo cũng đề cập đến những trở ngại trong việc kiểm tra cơ sở vật chất trước đó. Đây là một chi tiết quan trọng, bởi nó không phụ thuộc vào việc động tác kia có bị cấm hay không.

Trong hệ thống đấu vật Mexico, các giải lớn như AAA và CMLL duy trì những quy trình nghiêm ngặt hơn về giấy phép, bảo hiểm và y tế. Nhưng các chương trình khu vực và độc lập nằm ngoài tầm với của những chuẩn mực đó. Sự kiện ở Hidalgo thuộc nhóm thứ hai: một chương trình địa phương, do một công ty tổ chức nhỏ đứng ra, tại một nhà thi đấu không được cấp phép. Đây là khoảng trống quản trị mà bất kỳ phân tích nào về cái chết của Con Cú cũng phải tính đến.

Ngày 7 tháng 10, El Hijo de Fishman bị bắt với cáo buộc ngộ sát do sơ suất. Đến ngày 21 tháng 10, theo nhà báo Antonio Nieto, một thỏa thuận bồi thường trị giá 585.525 peso Mexico (khoảng 32.000 đô la Mỹ) đã được thực hiện theo Cơ chế công lý phục hồi, Điều 186 Bộ luật Tố tụng Hình sự Quốc gia Mexico. Đô vật được trả tự do. Cần lưu ý rằng con số này không thống nhất giữa các nguồn: ADN Noticias đưa ra một mức khác, và luật sư ban đầu không công bố đầy đủ các điều khoản của thỏa thuận.

Điểm mấu chốt nằm ở chỗ: bản chất của động tác quan trọng hơn cái tên của nó, nhưng cái tên lại quyết định mức độ trách nhiệm pháp lý. Trong một màn trình diễn có dàn dựng, các động tác được sắp đặt trước. Khi một nghệ sĩ biểu diễn lệch khỏi kịch bản vì bực tức — làm đòn mạnh hơn, hoặc "làm thật" — thì hành vi đó mới là thứ nâng sự việc từ "tai nạn" lên "sơ suất" hoặc "liều lĩnh". Đây là chi tiết được phân tích nhiều nhất: nếu động cơ trừ điểm là thật, thì câu hỏi không còn là "động tác gì" mà là "ý định gì".

Nhưng có một biến số khác mang tính quyết định mà ít ai nhắc tới: sự tham gia thể chất của trọng tài chính là lựa chọn rủi ro không thể bào chữa, bất kể động tác được sử dụng là gì. Một trọng tài 75 tuổi nhận bất kỳ cú ngã vùng đầu nào — kể cả một cú "thông thường" — đều nằm trong vùng chống chỉ định gần như tuyệt đối của y học thể thao. Ở tuổi đó, mật độ xương giảm, độ linh hoạt của cột sống cổ suy giảm, và khả năng hồi phục sau một cú va chạm cũng khác xa so với tuổi trẻ. Tuổi sinh học lấn át tuổi sinh lý theo cách không thể đảo ngược.

Tôi tin dữ liệu, nhưng tôi viết về những gì dữ liệu không thể đo. Ở đây, dữ liệu cho tôi hai con số: 75 và 585.525. Con số đầu tiên nói về khả năng chịu đựng của cơ thể, con số thứ hai nói về cách một hệ thống chọn khép lại sự việc. Cả hai đều không đo được điều quan trọng nhất: liệu có ai đó, ở bất kỳ khâu nào, đã dừng lại và tự hỏi "chúng ta đang làm gì với một người 75 tuổi?" hay không.

Trong thực tế của các chương trình đấu vật độc lập ở Mexico, những trọng tài lớn tuổi làm việc bán thời gian thường không được kiểm tra y tế trước khi tham gia các pha va chạm. Vai trò của họ bị xem là "phụ trợ", nhưng cơ thể họ chịu rủi ro không hề phụ trợ. Đây là lỗ hổng nằm sâu trong cách ngành này vận hành, không nằm ở một cá nhân nào. Đằng sau mỗi bàn thua là một quyết định đã bị bỏ qua — và đằng sau mỗi cú ngã chí mạng cũng vậy.

Câu chuyện đang bị đẩy theo một hướng dễ dãi: một đô vật dùng đòn cấm, rồi cười khi bị bắt. Bức ảnh El Hijo de Fishman bị tháo mặt nạ khi bị bắt, với nụ cười trên môi, đã trở thành tâm điểm của làn sóng phẫn nộ. Trong văn hóa lucha libre, chiếc mặt nạ là danh tính thiêng liêng; việc công bố ảnh không mặt nạ là một hình thức bêu riếu nặng nề. Nụ cười đó bị đọc như sự coi thường.

Nhưng tôi không chắc sự phẫn nộ đang nhắm đúng chỗ. Một nụ cười không chứng minh ý định phạm tội, và tên gọi của một động tác không chứng minh nguyên nhân cái chết. Nếu đoạn video thực sự chỉ cho thấy một contralona thông thường, thì câu chuyện "đòn cấm" — thứ khởi nguồn cho cơn giận ban đầu — có thể đã bị phóng đại. Các đồng nghiệp trong giới cũng chia rẽ theo hướng này: El Hijo del Santo gọi đó là tai nạn và cảnh báo đừng vội quy tội, còn Latin Lover bảo vệ Fishman trong khi thừa nhận chính mình từng đẩy và tát trọng tài để tăng kịch tính.

Điều đáng chú ý hơn là cách vụ việc được giải quyết. Việc trả tự do cho đô vật mang tính thủ tục, không phải minh oan. Anh ta được thả vì thỏa thuận bồi thường đã được chấp thuận và hoàn tất, chứ không phải vì một kết luận công khai đã xóa bỏ trách nhiệm. Và thỏa thuận này có điều kiện: nếu nghĩa vụ bồi thường không được thực hiện đầy đủ, quá trình điều tra hoặc tố tụng có thể được nối lại. Vụ án đang ngủ đông, không phải đã khép lại.

Vấn đề lớn hơn: cơ chế công lý phục hồi cho phép một vụ án tử vong được kết thúc bằng một thỏa thuận tư nhân. Điều đó có nghĩa là rủi ro nền tảng — những sự kiện không giấy phép, không bảo hiểm, không sàng lọc y tế — không hề được sửa chữa bằng khoản tiền bồi thường. Người ta trả tiền để khép lại một cái chết, chứ không trả tiền để ngăn cái chết tiếp theo. Và giấy phép bị treo của nhà thi đấu là một thất bại quản trị độc lập mà thỏa thuận hình sự không thể giải quyết.

Khi sân vận động trống rỗng, con người bên trong mới chịu lên tiếng. Nhưng ở Hidalgo, điều đáng lẽ phải lên tiếng không phải là một đô vật, mà là một hệ thống đã cho phép một người 75 tuổi nhận cú đánh đầu trong một nhà thi đấu không có giấy phép. Sự kiện này có thể là chất xúc tác cho các quy định về giấy phép và bảo hiểm ở đấu vật khu vực. Hoặc nó có thể chìm vào quên lãng cùng với khoản bồi thường 32.000 đô la, và cú đánh đầu tiếp theo sẽ lại rơi vào một người không được bảo vệ. Câu trả lời nằm ở việc liệu có ai đó, sau khi cơn giận lắng xuống, còn nhớ tới con số 75 hay không.