Một trọng tài chết trên võ đài, 30.000 USD, và hai tuần sau anh ta trở lại

Ngày 6 tháng 10, tại một nhà thi đấu ở Hidalgo, một trọng tài bước vào giữa võ đài trong bộ quần áo thường ngày. Không giày đấu, không băng bảo vệ cổ, không một động tác khởi động nào. Khoảng nửa phút sau, El Hijo de Fishman nhấc anh ta lên, khóa hai tay anh ta lại, rồi đưa phần đầu anh ta xuống trước khi phần còn lại của cơ thể kịp theo.

Trọng tài nằm bất động. Khán đài im. Ngày hôm sau, cảnh sát Hidalgo bắt Fishman với cáo buộc ngộ sát.

Bốn mươi tám giờ sau, anh ta được thả. Ngày 14 tháng 10, anh ta họp báo và giải thích rằng động tác đó không phải martinete mà là một "package backdriver". Ngày 20 tháng 10, một đài truyền hình lớn của Mexico phát lời lên án từ hai đồng nghiệp trong làng. Và ở giữa hai mốc thời gian đó, Fishman đã trở lại võ đài — ở một bang khác, dưới một ban tổ chức khác, trong một nhà thi đấu mà không cơ quan nào có đủ thẩm quyền để đóng cửa.

Anh ta tái hiện đúng động tác đó. Khán giả la ó, ban tổ chức phải thả trọng tài thứ hai ra. Rồi anh ta làm lại lần nữa, ở một sự kiện khác.

Ba tuần. Ba lần. Một người chết.

Cơ sinh học của một cái chết được lên lịch trước

Lucha libre không phải võ thuật đối kháng. Kết quả được dàn dựng, và mọi thước đo kiểu thành tích đối đầu hay tỷ lệ thắng đều vô nghĩa với nó. Điều đó không làm nó ít nguy hiểm hơn. Nó chỉ làm các thước đo thông thường trở nên vô dụng, buộc phải nhìn vào chỗ khác: cơ sinh học của động tác, và năng lực của người nhận đòn.

Martinete và họ piledriver không phải trò đùa chết người khi cả hai bên đều được huấn luyện. Người nhận đòn phải biết gập cổ, giữ cột sống thẳng, phân bổ lực xuống vai và lưng trên. Người thực hiện phải kiểm soát tốc độ rơi. Đó là một hợp đồng vật lý hai chiều, ký lại trước mỗi lần tiếp đất.

Một trọng tài mặc sơ mi không ký hợp đồng đó. Anh ta không được huấn luyện nhận bump, không tập cơ cổ, không qua bất kỳ kiểm tra y tế nào trước khi bước lên võ đài. Anh ta là người không có năng lực nhận đòn, bị đặt vào vị trí của người phải nhận đòn.

Bản khám nghiệm ghi ba dòng: chấn thương sọ não, phù não, xuất huyết dưới nhện. Ba dòng đó mô tả một cú va đập xoay chuyển năng lượng cao vào đầu, không phải một cú ngã chậm. Tai nạn xảy ra trong khoảng thời gian tính bằng phần trăm giây. Không phản xạ nào cứu được.

Bản khám nghiệm không biết tên người chết. Đó là lý do tôi tin nó.

Cần phân biệt rạch ròi hai thứ mà báo chí thường gộp: "ref bump" là động tác dàn dựng trong đó trọng tài bị đẩy ngã để ban tổ chức có cớ kết thúc trận theo hướng có lợi — nó có kịch bản, có đệm lưng, có tập trước. Việc đưa đầu một trọng tài xuống sàn là chuyện khác hoàn toàn. Ở một card đấu hardcore với ghế và cửa xe ô tô làm vũ khí, ranh giới giữa hai thứ đó bị xóa dần qua từng đêm diễn.

Dòng tiền định giá một mạng người

Vụ án hình sự khép lại bằng một thỏa thuận bồi thường. El País ghi mức khoảng 585.000 peso, tương đương hơn 30.000 USD.

Tôi đã dành ba năm đối chiếu bảng lương và sao kê của những câu lạc bộ thể thao gặp khó khăn tài chính, và tôi học được một điều: khi một thương vụ được định giá, con số nói nhiều hơn lời khai. Ba mươi nghìn đô cho một mạng người trong một vụ chết oan — ở một đất nước mà ngưỡng đó tương đương một chiếc xe bán tải mới — không phải mức giá của công lý. Nó là mức giá của việc không có bảo hiểm trách nhiệm sự kiện, không có công đoàn, không có quỹ tử tuất, và không có luật sư dân sự đủ lực đứng sau gia đình nạn nhân.

So sánh có ích ở đây: quyền anh và MMA vận hành dưới ủy ban thể thao cấp bang, có cơ chế công nhận treo giò lẫn nhau và có cơ sở dữ liệu y tế. Một võ sĩ bị đình chỉ ở Nevada không thể lên đài ở California tuần sau. Lucha libre không có bất kỳ cấu trúc tương đương nào. Một cái chết trên võ đài ở đây không kích hoạt bất kỳ quy trình nào, vì không có quy trình nào tồn tại để kích hoạt.

Bản đồ thẩm quyền: ba địa điểm, không ai chịu trách nhiệm

Hãy vẽ lại. Người chết ở Hidalgo. Người trở lại võ đài ở Nezahualcóyotl, bang Mexico. Cơ quan duy nhất lên tiếng trong toàn bộ câu chuyện là Ủy ban Lucha Libre Thành phố Mexico, do El Fantasma đứng đầu.

Ủy ban đó không có thẩm quyền ở Hidalgo. Cũng không có thẩm quyền ở bang Mexico. Phát biểu của El Fantasma là một lời kêu gọi chuẩn mực — hãy tôn trọng trọng tài — chứ không phải lệnh đình chỉ. Không giấy phép nào bị thu hồi, đơn giản vì ở hai địa điểm kia có thể chưa từng có giấy phép nào để thu hồi.

Không có cơ quan quản lý quốc gia. Không có sổ đăng ký treo giò liên bang. Một người bị cấm ở bang này có thể làm việc ở thành phố khác ngay tối hôm sau, và không ai ghi lại.

Sự cố quản lý yếu kém thì có thể sửa. Một khoảng trống được thiết kế thì không. Việc Fishman trở lại không phải điều gây sốc — đó là kết quả có thể dự đoán được từ cấu trúc. Thỏa thuận bồi thường hoạt động như một giấy phép lao động trên thực tế: nó gỡ bỏ ràng buộc pháp lý, và sự chia cắt thẩm quyền gỡ bỏ ràng buộc hành chính.

Vòng lặp dương tính

Ban tổ chức ở Nezahualcóyotl chắc chắn biết về cái chết. Nó đã lên báo toàn quốc. Họ vẫn đặt vé. Lý do rất đơn giản: ở tầng indie, tai tiếng là doanh thu, không phải chi phí. Một cái tên gắn với cái chết bán vé tốt hơn một cái tên không gắn với gì.

Điều đáng sợ nhất ở đây không phải một người đàn ông thiếu lương tâm. Đó là một vòng lặp dương tính: cái chết làm tăng giá trị thị trường của chính động tác đã gây ra cái chết, giá trị đó tạo động lực lặp lại động tác, và mỗi lần lặp lại nâng xác suất có thêm một người chết.

Có một điểm sạch hiếm hoi: lucha libre không phải sản phẩm của thị trường cá cược quy mô lớn, nên rủi ro thao túng kết quả bằng đường tiền không tồn tại. Nhưng chính vì thế mà không có dữ liệu. Không nhà cái nào theo dõi, nghĩa là không ai phát hiện bất thường, nghĩa là không có hệ thống cảnh báo nào trước khi một tai nạn tiếp theo xảy ra.

Chỗ công chúng đang nhắm sai

Có một cách đọc khác, và tôi cho rằng nó đúng hơn cách đọc đang thịnh hành.

Công chúng đang nhắm vào một cá nhân. Nhưng cá nhân đó là triệu chứng, không phải nguyên nhân. Nếu ngày mai Fishman biến mất khỏi làng đấu vật, khoảng trống pháp lý vẫn còn nguyên, và người tiếp theo sẽ bước vào đúng vị trí đó. Hình phạt thực tế duy nhất đang vận hành trong hệ thống này là danh sách đen ngầm của CMLL, AAA và các đài truyền hình — không qua tòa, không qua thông cáo.

Bào chữa "đó là package backdriver, không phải martinete" không phải một lập luận pháp lý. Nó là một lập luận về phân loại. Người ta thừa nhận nguyên tắc rằng có những động tác quá nguy hiểm cho sân khấu này, rồi chỉ tranh cãi về việc động tác thuộc nhóm nào. Về mặt kỹ thuật, cả hai đều đưa đầu xuống, và bản khám nghiệm không phân biệt được chúng.

Có một chi tiết ít được nhắc: Fishman, sau khi là nguyên nhân trực tiếp cái chết của một đồng nghiệp, đã trở lại trong vòng hai tuần và tái hiện động tác. Đó có thể là phủ nhận, có thể là bản lĩnh nghề nghiệp bị bóp méo bởi văn hóa "heat", có thể là áp lực kinh tế. Ba khả năng không loại trừ nhau. Cả ba đều chỉ về cùng một kết luận: đây cũng là một người cần được can thiệp, nhiều hơn là bị lên án.

Rồi câu hỏi pháp lý trung tâm mà không bản tin nào trả lời: sự đồng ý chấp nhận rủi ro của người tham gia bao phủ đến đâu? Trong luật thương tích thể thao, đồng ý bao phủ rủi ro cố hữu của kỹ thuật được thực hiện đúng. Nó thường không bao phủ kỹ thuật bị cấm, hành vi cẩu thả của người không phải đối thủ, và sơ suất nghiêm trọng. Một trọng tài là đồng nghiệp, không phải đối thủ — điều đó làm lá chắn đồng ý yếu đi đáng kể.

Và cần nói thẳng: "được thả sau hai ngày" không đồng nghĩa "vụ án đã khép". Trong tố tụng Mexico, thả tự do, thỏa thuận bồi thường và chấm dứt vụ án là ba sự kiện pháp lý riêng biệt. Các bản tin đã gộp chúng. Đó là lỗ hổng thông tin lớn nhất của câu chuyện này, và là thứ đầu tiên cần kiểm chứng lại.

Điều duy nhất có thể dừng lại

Thứ có thể dừng chuyện này không phải một ủy ban. Nó là quyết định của hai công ty lớn nhất ngành — CMLL và AAA — và của các đài truyền hình trả tiền cho họ, những bên chưa ai lên tiếng công khai. Nếu một người bị đóng băng khỏi mọi sự kiện có truyền hình, anh ta biến mất khỏi tầng thị trường có giá trị. Đó là hình phạt thực tế duy nhất đang vận hành, và nó vận hành âm thầm.

Ở tầng thấp nhất của chuỗi thức ăn nghề nghiệp, trọng tài là người nhận tiền ít nhất, được huấn luyện ít nhất và chịu rủi ro vật lý cao nhất. Một khóa chứng nhận nhận bump cho trọng tài là can thiệp rẻ nhất và hiệu quả nhất mà ngành này có thể làm ngay bây giờ. Không ai cần luật mới cho việc đó. Chỉ cần một buổi tập.

Chưa ai tổ chức buổi tập đó. Và tối nay, ở đâu đó ngoại ô Thành phố Mexico, sẽ có một trọng tài khác mặc sơ mi bước lên võ đài.