PUBG: Hai tuyển thủ Việt bị loại khỏi giải, Soopi dọa nghỉ game và đòi Krafton xin lỗi

Nhiều ngày nay, trên mạng xã hội Việt Nam xuất hiện liên tục những bức ảnh chụp màn hình quá trình gỡ PUBG khỏi máy tính. Người đăng là các streamer có hàng chục nghìn người theo dõi, có người từng gắn tên mình với tựa game này suốt nhiều năm. Họ không tranh cãi về một khẩu súng, một bản đồ hay một bản cập nhật cân bằng nào. Họ phản đối cách một tranh chấp tại giải đấu mang tính giao hữu bị xử lý. Ở đầu bên kia, Soopi, nữ streamer người Hàn Quốc và là đối tác chính thức của Krafton, tuyên bố sẽ rời bỏ trò chơi, đồng thời yêu cầu nhà phát hành lên tiếng xin lỗi mình. Cô kể rằng bản thân bị bắt nạt trên Instagram, liên tục nhận tin nhắn lăng mạ và cả những video deepfake dựng từ hình ảnh của cô. Cô vừa trải qua một ca phẫu thuật và phải tắt camera trong các buổi phát trực tiếp. Hai tuyển thủ Việt Nam, Himass và TanVuu, bị ban tổ chức loại khỏi giải. Một tranh chấp về luật chơi đã biến thành một câu chuyện mang nhãn quốc gia. Và cho tới lúc này, bên giữ vai trò quyết định — Krafton — vẫn chưa nói một câu nào. Trung tâm vụ việc là cáo buộc stream-sniping. Trong PUBG, tối đa khoảng một trăm người chơi được thả xuống cùng một bản đồ và chỉ một cá nhân hoặc một đội trụ lại tới cuối. Vị trí là tài sản quý nhất trên bản đồ ấy. Biết đối thủ đang ở đâu trước khi họ biết mình ở đâu có thể quyết định cả trận đấu. Vì vậy, hành vi xem livestream của đối thủ để lấy thông tin vị trí bị xem là dạng gian lận nghiêm trọng nhất trong thể loại battle royale. Điểm mấu chốt nằm ở một chỗ khác. Phía các tuyển thủ nói rằng việc xem livestream đối thủ nằm trong khuôn khổ được cho phép của giải giao hữu mang tính vui vẻ, và họ đã xin phép trước khi làm. Ban tổ chức sau đó vẫn ra quyết định loại Himass và TanVuu, đúng vào thời điểm làn sóng chỉ trích trong cộng đồng dâng lên mạnh nhất. Nếu những gì phía người chơi trình bày là đúng, thì đây là tranh chấp về kẽ hở của điều lệ, chứ không phải một vụ gian lận đã được xác lập. Nhưng không ai công bố văn bản luật nào. Không điều khoản nào được dẫn ra để biện minh cho quyết định. Việc loại người chơi xuất hiện như một phản ứng trước áp lực dư luận, hơn là một phán quyết dựa trên điều lệ đã ban hành trước khi giải khởi tranh. Đây là điểm yếu nghiêm trọng nhất của toàn bộ câu chuyện. Trong bất kỳ môn thể thao nào, niềm tin của người thi đấu đứng trên một giả định duy nhất: luật được viết trước, được công bố, và được áp dụng giống nhau cho mọi người. Khi một quyết định loại người thi đấu chỉ được giải thích bằng phản ứng của khán giả, giả định ấy sụp đổ. Dựa trên kinh nghiệm theo dõi các sự kiện esports khu vực trong nhiều năm, tôi nhận ra đây là dạng khủng hoảng lặp lại: một hành vi hợp lệ theo luật thành văn, nhưng bị trừng phạt bởi dư luận. Sau đó là cấu trúc quyền lực. Soopi là đối tác được nhà phát hành bảo trợ, thi đấu trên cùng một sân với những người chơi không có quan hệ ấy. Khi ban tổ chức — trong một sự kiện gắn với nhà phát hành — loại hai người chơi kia sau khi dư luận phản ứng, một cảm giác về thiên vị xuất hiện. Kể cả khi không ai cố ý, hình ảnh đó rất khó xóa, và nó biến một tranh chấp kỹ thuật thành một tranh chấp về sự công bằng. Có một chi tiết dễ bị bỏ qua. Phía các tuyển thủ không liên hệ trực tiếp với Soopi mà làm việc qua một công ty quản lý chính thức. Cô nói rằng cách làm ấy khiến cô không nhận được sự tôn trọng cần thiết. Những người chơi có tổ chức đứng sau lưng; một streamer cá nhân thì không. Sự bất đối xứng về thủ tục ấy định hình gần như toàn bộ diễn biến tiếp theo, bởi nó quyết định ai có tiếng nói chính thức và ai chỉ có livestream. Ở phía còn lại, lập trường của Soopi chứa một mâu thuẫn. Cô thừa nhận mình cũng có những điểm sai và nói rằng cần xin lỗi nhà phát hành cùng người hâm mộ. Cùng lúc, cô yêu cầu nhà phát hành xin lỗi mình. Cô đã đề nghị được rút tên khỏi danh sách đối tác của Krafton. Các thương hiệu từng hợp tác với cô rút tài trợ. Cô nói mình chịu áp lực tâm lý nặng nề từ bình luận chỉ trích của người xem. Nhìn từ ngoài, cả hai phía đều đã mất. Hai tuyển thủ mất suất thi đấu, và trong một cộng đồng battle royale, ấn tượng về việc một người bị nghi ngờ gian lận có sức bám rất dai, kể cả sau khi được minh oan. Một streamer mất hợp đồng, mất hình ảnh, và theo lời cô, mất cả sức khỏe tinh thần. Khi tất cả các bên liên quan đều chịu tổn thất, dấu hiệu thường thấy là một quá trình hạ nhiệt đã thất bại từ rất sớm — không ai đứng ra làm người trung gian trước khi sự việc vượt khỏi tầm kiểm soát. Điểm đáng chú ý nhất của toàn bộ vụ việc lại nằm ở khâu thông tin. Làn sóng xóa game được lan truyền rộng rãi, nhưng không có dữ liệu độc lập nào cho thấy quy mô thật của nó. Số lượng bài đăng không đo được số người thực sự rời bỏ trò chơi. Đọc tiếng ồn mạng xã hội như một báo cáo doanh thu là sai lầm phổ biến, và trong trường hợp này, chính nguồn tin cũng đã lên tiếng cảnh báo về giới hạn đó. Một làn sóng phẫn nộ có thật không đồng nghĩa với một thiệt hại thương mại đã được đo đếm. Thứ hai, việc gán nhãn Việt - Hàn cho sự việc là một lỗi phạm trù. Soopi là một cá nhân; cô không đại diện cho nền PUBG Hàn Quốc. Ở chiều ngược lại, hai người chơi bị loại không đại diện cho toàn bộ cộng đồng Việt Nam. Tranh chấp này không đo sức mạnh khu vực và không phản ánh trình độ chuyên môn của hai nền esports. Biến nó thành một cuộc đối đầu quốc gia chỉ làm tăng nhiệt độ và kéo dài thời gian nguội, trong khi phần sự thật cần làm rõ thì ngày càng bị đẩy ra xa. Thứ ba, một nghịch lý ít được nói tới: chính một phần những người đang đòi công bằng cho hai tuyển thủ lại đang dùng vũ khí nguy hiểm nhất của dư luận, là tấn công cá nhân. Deepfake nhắm vào một người phụ nữ là hành vi vượt xa mọi tranh chấp về luật thi đấu. Không điều khoản nào trong bất kỳ điều lệ giải nào bảo vệ được một con người trước thứ đó, và hệ thống quản trị esports hiện tại gần như không có công cụ để xử lý. Cuối cùng, cần ghi nhận sức mạnh tập hợp của cộng đồng Việt Nam. Khả năng tổ chức và mức độ tương tác trong vài năm qua rất đáng kể, và đó là tài sản thật của nền esports nước nhà. Nhưng tài sản ấy là con dao hai lưỡi: nó kéo lượt xem lên, đồng thời đẩy tốc độ phản ứng ngược trở lại nhanh tới mức không ai kịp xác minh điều gì. Sân khấu nóng lên trước khi luật kịp được viết ra. Vụ việc cũng đặt ra một câu chuyện lớn hơn về kinh tế sáng tạo trong esports. Một đối tác cá nhân của nhà phát hành không có công ty quản lý, không có bộ phận pháp lý, không có bộ phận chăm sóc sức khỏe, và khi khủng hoảng xảy ra thì gánh toàn bộ thiệt hại một mình. Người chơi chuyên nghiệp ngày càng được tổ chức bảo vệ; người sáng tạo nội dung thì không. Đó là một lỗ hổng cấu trúc, và nó chỉ lộ ra khi có biến cố. Bên cạnh đó, danh sách các sự kiện liên quan cho thấy đây không phải một vụ đơn lẻ. Một tuyển thủ Việt Nam khác là Eddie được nhắc tới trong bối cảnh thiếu hỗ trợ phiên dịch, cùng một loạt ồn ào khác xoay quanh giải PUBG Asia Stars. Chuỗi sự kiện này cho thấy những điểm ma sát vận hành giữa hai thị trường đã tồn tại từ trước, và vụ việc lần này chỉ làm chúng lộ rõ hơn. Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo phụ thuộc gần như hoàn toàn vào Krafton. Một tuyên bố rõ ràng, dựa trên luật, thừa nhận sự mơ hồ của điều lệ hoặc công bố quy định cụ thể về việc xem livestream đối thủ trong các giải có đối tác, sẽ mở ra đường thoát. Nếu nhà phát hành tiếp tục im lặng, sự việc sẽ đọng lại thành một ví dụ được nhắc đi nhắc lại nhiều năm trong cộng đồng PUBG Việt Nam, và cái giá phải trả không nằm ở một hợp đồng tài trợ, mà ở niềm tin vào một thị trường đang tăng trưởng. Ở esports, tôi tìm thấy nhịp tim của một thế hệ không cần sân cỏ nhưng vẫn cần cuộc chơi. Và một cuộc chơi chỉ đáng tin khi luật của nó được viết trước khi tiếng vỗ tay vang lên.